logo

25 Şubat 2018

TMMOB Trabzon İl Koordinasyon Kurulu’ndan Çöp Tesisi Açıklaması 

Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği (TMMOB) Trabzon İl Koordinasyon Kurulu Trabzon’un Araklı ilçesi Taşönü mevkiinde yapılması planlanan katı atık depolama ve bertaraf tesisi ile ilgili bir açıklama yaptı. Yapılan yazılı açıklamada, kentleşme ve sanayi faaliyetlerindeki artış nedeniyle, kişi başına üretilen katı atık miktarındaki artışa dikkat çekilerek artan katı atık miktarının yanında, düzensiz oluşturulan katı atık döküm alanlarının kontrolsüz ve sağlıksız olması nedeniyle, son yıllarda katı atıkların kontrollü, çevreye zarar vermeyen, sağlıklı ve ekonomik bir biçimde uzaklaştırılması ve bertaraf edilmesi konusunun kent yönetimlerinin en önemli konusu haline geldiği vurgulandı.

 

Açıklamada şu ifadelere yer verildi:

Ülkemiz nüfusundaki artışla ilişkili olarak kentleşme ve sanayi faaliyetlerindeki artış nedeniyle, kişi başına üretilen katı atık miktarı da artmaktadır. Artan katı atık miktarının yanında, düzensiz oluşturulan katı atık döküm alanlarının kontrolsüz ve sağlıksız olması nedeniyle, son yıllarda katı atıkların kontrollü, çevreye zarar vermeyen, sağlıklı ve ekonomik bir biçimde uzaklaştırılması ve bertaraf edilmesi konusu, geçmiş yıllara nazaran kent yönetimlerinin en önemli konusu haline gelmiştir. Katı atıkların çevreye olan zararları, sızıntı sularının yeraltı ve yüzey sularına geçmesi, depo gazlarının atmosfere ve yeraltına yayılması, tozun rüzgarlarla atmosfere karışması, zararlı maddelerin bitki ve gıda maddelerine geçmesi ve doğrudan temasta bulunma şeklinde özetlenebilir.

 

Bu nedenle, katı atıkların çevreye ve insan sağlığına zararını engellemek ve gerekirse daha sonra yeniden işlemek amacıyla kullanılabilmeleri için gerekli ayırma ve sınıflandırma işlemlerinin yapılarak biriktirilmesi çalışmaları özellikle II. Dünya Savaşı sonra önem kazanmıştır. Bilindiği üzere, katı atıklardan kaynaklanan sorunlar, ülkemizin en önemli çevre sorunlarının başında gelmektedir. Dolayısıyla, atıkların çevreye zararsız hale getirilmesinde ve düzenli depolama alanlarının seçiminde evrensel standartlar getirilmiş ve bu standartlar her geçen gün çağın gerekliliklerine, bilim ve teknolojideki gelişmelere bağlı olarak güncellenmektedir. Açık alanlar, terk edilmiş maden ocakları, dere yatakları, deniz ve su ortamları ile kalabalık bölgelerden uzaktaki düşük eğimli alanlar atıkları uzaklaştırmak için çoğunlukla tercih edilen bölgeler olmakla birlikte 20. yüzyılın sonlarına doğru daha hijyenik ortamlarda atık depolama uygulamalarına hız verilmiştir.

Açıkça anlaşıldığı üzere, atık depolama için yer seçimi çok disiplinli ve parametreleri bilimsel ve hassas bir çalışmayı gerekli kılmaktadır. Bu nedenle, yer seçiminde, katı atık depo alanlarının zemin özellikleri, jeolojik ve tektonik yapısı, hava fotoğraflarının yorumlanması ve jeofizik yöntemler, aktif faylara uzaklığı, deprem tarihçesi, olabilecek depremlerin büyüklüğünün değerlendirilmesi, yeraltı suyu, artezyen ve akifer durumu, malzeme temin imkanları, yerleşim yerlerine ve doğal alanlara olan mesafesi, topoğrafik eğim ve yükselti, arazi kullanımı, hidrolojik değerlendirmeler, atıkların yeniden işlenme niteliği, kazıdan çıkan malzemenin değerlendirilmesi, atığın özellikleri (yoğunluğu, hacmi, içeriği), yörenin iklimi (yağış, sıcaklık, buharlaşma, hakim fırtınalar), depo alanına güvenli ve ekonomik ulaşım imkanları, mülkiyet durumu gibi faktörler depolama alanlarının belirlenmesinde etkili başlıca faktörlerdir ve bunlar ilgili yasa ve yönetmeliklerde belirtilmiştir.

 

Ülkemizde Çevre ve Orman Bakanlığı tarafından Atıkların Düzenli Depolanmasına dair yönetmelik 26.03.2010 Resmî Gazetenin 27533 sayısında yayınlanmış ve 01.04.2010 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Buna göre atıkların düzenli depolanması için yer seçiminde dikkat edilecek hususlar aşağıda sıralanmıştır.

 

Düzenli depolama tesis sınırlarının yerleşim birimlerine uzaklığı I. sınıf düzenli depolama tesisleri için en az bir kilometre, II. sınıf ve III. sınıf düzenli depolama tesisleri için ise en az iki yüz elli metre olmak zorundadır.

Düzenli depolama tesislerinin sınıflamaları,

  1. a) I. sınıf düzenli depolama tesisi: Tehlikeli atıkların depolanması için gereken altyapıya sahip tesis,
  2. b) II. sınıf düzenli depolama tesisi: Belediye atıkları ile tehlikesiz atıkların depolanması için gereken altyapıya sahip tesis,
  3. c) III. sınıf düzenli depolama tesisi: İnert atıkların depolanması için gereken altyapıya sahip tesis şeklinde belirlenmiştir.

(2) Ayrıca, düzenli depolama tesisinin yer seçiminde;

  1. a) Düzenli depolama tesisinin hava ulaşım güvenliğini etkileyip etkilemediği,
  2. b) Orman alanları, ağaçlandırma alanları, yaban hayatı ve bitki örtüsünün korunması gibi özel amaçlarla koruma altına alınmış alanlara uzaklığı,
  3. c) Bölgede bulunan yeraltı ve yüzeysel su kaynakları ve koruma havzalarının durumu, yeraltı su seviyesi ve yeraltı suyu akış yönleri,

ç) Sahanın topoğrafik, jeolojik, jeomorfolojik, jeoteknik ve hidrojeolojik durumu,

  1. d) Taşkın, heyelan, çığ, erozyon ve yüksek deprem riski,
  2. e) Hâkim rüzgâr yönü ve yağış durumu,
  3. f) Doğal veya kültürel miras durumu dikkate alınır.

(3) Sahada akaryakıt, gaz ve içme-kullanma suyu naklinde kullanılan boru hatları, yüksek gerilim hatları bulunmaz.

(4) Çevresel etki değerlendirmesi sürecinin tamamlanmasını müteakip seçilen alan, ilgili planlara işlenir.

 

Trabzon İli Araklı İlçesi Taşönü mevkiinde yer alan bölge kısa bir süre öncesine kadar Aşkale Çimento Fabrikasının kalker ocağı olarak faaliyet göstermekteydi. Bugün itibarı ile ocak fabrika tarafından terk edilmiş durumda bulunmaktadır. Bölgenin hammadde ocağı olarak kullanıldığı dönemde zaman zaman kaya düşmeleri ve düzlemsel kayma türünde heyelanlar meydana gelmiştir. 3 Ekim 2005, 20 Mart 2006 ve 19 Ekim 2006 tarihlerinde meydana gelen 3 büyük heyelan sonucunda ise ocaktaki üretim durma noktasına gelmiştir. Bu üç heyelanın ve hammadde ocağının aktif bir şekilde kullanılması sonucunda ise inceleme alanı bugünkü şeklini almıştır. 7 Şubat 2018 tarihinde TMMOB Trabzon İKK üyeleri tarafından inceleme alanında yapılan gözlemler sonucunda heyelanların hala aktifliğini korumakta olduğu ve hareketin geriye doğru ilerleyerek devam ettiği gözlenmiştir. Bölgede heyelanların meydana geldiği alanda açıklığı 50 cm’ye varan gerilme çatlaklarının varlığı izlenmiştir. Gerilme çatlakları ile heyelanlı bölge arasında kalan kaya kütlesinin de killi seviyeler boyunca kayma olasılığı bulunmaktadır.

 

Şekil 1. Trabzon ili, Araklı ilçesi, Taşönü Mahallesi, Camii Mevkiinde ve çevresinde yer alan inceleme alanı ve çevresine ait uydu görüntüsü.. Söz konusu alana Trabzon-Rize karayolu boyunca Araklı ilçesinin Yanbolu Mevkiinden ulaşılmaktadır. İnceleme alanının kuzeydoğusunda Taşönü Köyü Yolu, batısında ise Arsin-Atayurt yolu yer almaktadır.

 

 

7 Şubat 2018 tarihinde kurulumuz heyeti tarafından yapılan incelemeler sonucunda bölgede karstik mağaraların varlığına rastlanılmıştır. Karstlaşma olayı, kireçtaşı, dolomit ve jips gibi çözünebilen kayaçlarda kimyasal ve fiziko-mekanik olaylar sonucunda zamana bağlı olarak meydana gelen tüm yer altı ve yerüstü şekillerini belirleyen jeolojik, hidrojeolojik ve jeomorfolojik bir olaydır. Bölgede karstlaşma olayı ve bunun sonucunda meydana gelen karstik oluşuklar Bakırköy Formasyonunu oluşturan kireçtaşları içerisinde gelişmiştir. Ortam jeolojik açıdan karstik yapılaşmaya uygun değildir. Ancak muhtemel faylar boyunca gelen karbonatça zengin sular yoğun kırık içeren bölgelerde traverten çökelimine olanak kılmıştır.

 

Taşönü Mahallesi ve çevresindeki mağaraların TMMOB Trabzon İKK üyeleri tarafından incelenmesi sonucunda; mağaraların içerisinde sarkıt-dikitler, travertenler ve oluk yapıları gibi karstik oluşumlar izlenmiştir. Mağaraların tabanında zayıf su akışı bulunmaktadır (Şekil 2).

 

Şekil 2. Mağara tabanındaki su çıkışları

 

Trabzon İli Araklı İlçesi Taşönü mevkiinde çimento hammaddesinin temini için daha önce kullanılmış ve sonrasında terk edilmiş sahanın düzenli katı atık depolama ve bertaraf tesisi olarak kullanılması ile ilgili kamuoyunda son zamanlarda oluşan tartışmalara açıklık getirmek için ilgili sahaya 07.02.2018 günü TMMOB Trabzon İKK üyeleri olarak gidilerek gözlemsel incelemeler yapılmıştır. Bu incelemeler sonucunda elde edilen tespitler aşağıda sıralanmıştır.

 

Çimento hammaddesi açık ocak işletmeciliği ile temin edilen yaklaşık 40 Hektarlık sahada, mühendislik tasarım ilkelerine uygun olmayan yöntemler ile kazı çalışmaları gerçekleştirilmiş olduğu anlaşılmaktadır. Bununla birlikte, zaten uygun olmayan yöntemler ile yapılan kazı çalışmaları sonucunda açığa çıkan şevler rehabilite edilmeden tehlike arz edecek bir şekilde bırakılmıştır.

  1. Saha genel olarak killi-kireçtaşları ve marn türünde tortul kayaçlar yüzeylenme vermektedir.
  2. Terkedilmiş açık ocak sahası içerinde yer alan proje sahası aktifliğini koruyan büyük bir heyelan kütlesi içerisinde yer almaktadır. Özellikle kontrolsüz ve patlatmalı yapılan kazılar nedeniyle sahanın stabilitesi bozulmuştur ve heyelan tehlikesi halen daha devam etmektedir. Ocağın dışındaki özellikle sahanın doğu tarafında mevcut yerleşim yerlerine doğru heyelanla ilişkili olarak skarplar ve gerilme çatlakları gözlemlenmiştir.
  3. Sahanın iç kesimlerinde ana kayasından ayrılmış ve yarılmış büyük bloklu kaya parçaları tehlike arz edecek şekilde durmaktadır (Şekil 3).

Şekil 3. Heyelan sonucunda ana kayadan ayrılmış durumdaki büyük bloklar.

 

  1. Bu heyelan nedeniyle ocağın hemen üst kotlarında birçok ev terk edilmiştir.
  2. Saha içerisinde yağan yağmurlardan dolayı su birikintileri tespit edilmiştir. Yan yol ve üst kotlardan yağmur sularının eğim aşağıya ve kırık çatlak aralarından akarak saha içine girişi mümkün olabilir. Ancak, akarsu (dere, çay, ırmak gibi) şeklinde alana herhangi önemli bir su girişi tespit edilmemiştir.
  3. Saha içerisinde bulunan bazı mağara oluşumları yerinde incelenmiştir. Bu incelemelere göre, mağaraların içlerinde sarkıt-dikitler ve traverten oluşumları tespit edilmiştir (Şekil 4). Heyelanın gelişimine bağlı olarak ve mevcut heyelan morfolojisinin topuk kısmında yapılacak kontrolsüz kazı çalışmalarından dolayı yukarıda sözü edilen mağara yapıları konumları gereği zarar görebilir durumdadır.
  4. Mağara içlerinde su muhtevası oldukça zayıftır ve bu nedenle traverten oluşuklar su ile beslenememektedir. Ancak, sahanın kuzey alt kotlarında yer alan karstik mağaranın hemen 10 m altında zayıf yer altı suyu akışı tespit edilmiştir.
  5. Bölge depremsellik açısından değerlendirildiğinde mevcut deprem bölgeleme haritasına göre 4. Derece deprem bölgesinde yer almaktadır.

 

 

 

Şekil 4. Çalışma sahası içerisinde bulunan mağaralardaki sarkıt ve dikitler

 

  1. Mekansal planlar yapım yönetmeliğinin 6.maddesinin 3.fıkrasında “Arazi kullanım ve yapılaşmada sadece mekânsal strateji planları, çevre düzeni planları ve imar planları kararlarına uyulur.” ifadesi yer almaktadır. Bakıldığında Taşönü’ndeki söz konusu alana ait yürürlükte sadece 1/100000 ve 1/50000 ölçekli (Şekil 5) çevre düzeni planları bulunmaktadır. Bu kapsamda çevre düzeni planlarının ilke ve esasları arasında olan ve ilgili yönetmeliğin 19.maddesinin 1.fıkrasının;

 

  1. d) bendinde “Tarihi, kültürel yapı ile orman alanları, tarım arazileri, su kaynakları ve kıyı gibi doğal yapı ve peyzajın korunması ve geliştirilmesi”

 

  1. e) bendinde “Doğal yapının, ekolojik dengenin ve ekosistemin sürekliliğinin korunması amacıyla arazi kullanım bütünlüğünün sağlanması”

 

  1. g) bendinde “Çevre sorunlarına neden olan kaynaklara yönelik önleyici strateji ve politikaların belirlenerek arazi kullanım kararlarının oluşturulması” şeklinde belirtilen hususlara uygun olarak çevre düzenin planında kararlar üretileceği dikkate alındığında bahse konu 1/100000 ve 1/50000 ölçekli çevre düzeni planlarında Taşönü mevkiindeki mekânsal alanların sanayi ve kentsel servis alanı olarak planlanmış olduğu açıktır.

 

Buna göre, imar mevzuatının amir hükmü olduğu üzere, herhangi bir saha, plan esaslarına, bölgenin şartlarına ve yönetmelik hükümlerine aykırı maksatlar için kullanılamayacağı anlaşılmaktadır.

 

 

Şekil 5. 1/50000 ölçekli çevre düzeni planı.

 

 

Bu tespitlerimiz ışığında;

1 İlimiz sınırları içerisindeki tüm maden sahaları ile birlikte daha önceden çimento hammaddesi temini için kullanılan bu alanın, kanun ve yönetmeliklere uygun olarak rehabilite edilmeden terk edilmiş olmasının nedenlerinin yetkililerce sorgulanması,

Sahada gözlemlenen sarkıt ve dikitlerin bulunduğu mağaraların turizm açısından alanında uzman bir heyet tarafından bilimsel kriterleri dikkate alınarak incelenmesi ve değerlendirilmesi,

Tüm değerlendirme faktörleri yanında özellikle sahanın heyelan ve hidrojeolojik açıdan katı atık depolama ve bertaraf için uygun olup olamayacağının bilimsel kriterler doğrultusunda değerlendirilmesi,

Arazi kullanım kararlarının belirlendiği ve uyulması zorunlu olan çevre düzeni planında Taşönü Mevkiinde katı atık depolama ve bertaraf alanına yönelik kullanım kararı bulunmadığı dikkate alınarak katı atık depolama ve bertaraf alanlarının imar mevzuatı kapsamında yürürlükteki çevre düzeni planında yeniden değerlendirilmesi,

 

gerektiğini hem ilgililerle hem de kamuoyu ile paylaşıyoruz.

 

Saygılarımızla. 25/02/2018

 

TÜRK MÜHENDİS VE MİMAR ODALARI BİRLİĞİ (TMMOB)

TRABZON İL KOORDİNASYON KURULU

 

TMMOB Makina Mühendisleri Odası Trabzon Şubesi

TMMOB Orman Mühendisleri Odası Doğu Karadeniz Şubesi

TMMOB İnşaat Mühendisleri Odası Trabzon Şubesi

TMMOB Elektrik Mühendisleri Odası Trabzon Şubesi

TMMOB Mimarlar Odası Trabzon Şubesi

TMMOB Jeoloji Mühendisleri Odası Trabzon Şubesi

TMMOB Jeofizik Mühendisleri Odası Trabzon Şubesi

TMMOB Harita ve Kadastro Mühendisleri Odası Trabzon Şubesi

TMMOB Ziraat Mühendisleri Odası Trabzon Şubesi

TMMOB Şehir Plancıları Odası Trabzon Şubesi

TMMOB Peyzaj Mimarları Odası Trabzon Şubesi

TMMOB İç Mimarlar Odası Trabzon Şubesi

TMMOB Maden Mühendisleri Odası Trabzon İl Temsilciliği

TMMOB Kimya Mühendisleri Odası Trabzon Bölge Temsilciliği

TMMOB Meteoroloji Mühendisleri Odası Trabzon İl Temsilciliği

TMMOB Çevre Mühendisleri Odası Trabzon Bölge Temsilciliği

Share
1072 Kez Görüntülendi.
#

SENDE YORUM YAZ

3+6 = ?